Евразийский Национальный Университет им. Л.Н.Гумилева

 

Адрес: Республика Казахстан

010008, г. Астана

ул. Мунайтпасова, 5

Тел.: 8 (7172) 35 38 06

Факс: 8 (7172) 35 38 08

E-mail: enu@enu.kz

БЛОГ РЕКТОРА
ЕРЛАН БАТТАШЕВИЧ СЫДЫКОВЕРЛАН БАТТАШЕВИЧ СЫДЫКОВ


















Общественно-политическое СМИ

22.08.2011, 06:05

http://megapolis.kz/

Будущее за биотехнологиями

С каждым днём становится очевидным, что без внедрения новых биотехнологий в промышленность, медицину, сельское хозяйство Казахстан не сможет занять достойное место среди развитых стран. Что же такое биотехнологии? Об этом рассказал заведующий кафедрой биологии и биотехнологий ЕНУ им. Л.Н. Гумилёва известный учёный Рустем ОМАРОВ (на фото справа).

– Как вы оцениваете перспективы развития биотехнологий в нашей стране и что делается для этого сейчас в Евразий­ском национальном университете?

– Могу дать очень высокую оценку. Во-первых, это политическая воля президента. В своих Посланиях он всегда говорит о развитии науки, в частности о биотехнологиях. Во-вторых, финансирование научных проектов значительно активизировалось. Сейчас выделяются очень большие суммы на исследования биологических наук. Также хочу отметить повышение образовательного уровня, в частности в Евразийском национальном университете. Талантливая молодёжь, медалисты «Алтын белгі» выбирают наш университет. Очень большой конкурс на специальность «биология и биотехнология». Это говорит о том, что данное направление перспективно для страны, а главное – пользуется большой популярностью у молодёжи. В ракурсе последних событий я вижу, что в основном выпускники идут на естественнонаучные специальности. Соответственно, государством выделяется больше грантов. Всё это является велением времени. Развитие естественных и технических наук необходимо для задач, поставленных в рамках индустриализации страны. Мы очень хорошо оснастили лаборатории университета. Биотехнологии требуют дорого­стоящего оборудования. Реактивы, необходимые для исследований, закупаются в странах дальнего зарубежья. Ежегодно увеличивается количество студентов, которые поступают в рамках послевузовского образования, т.е. магистранты и докторанты. Расширение потока будущих учёных является одним из явных показателей того, что в нашем университете ведётся работа по развитию биологических наук. Более того, сейчас мы организуем дополнительные лаборатории, которые будут своеобразной базовой практической площадкой для молодых учёных в получении высококлассных навыков в биологии, генной инженерии, молекулярной биологии, вирусологии, трансгенных исследованиях.

– Какие, на ваш взгляд, сейчас проводятся важные исследования в области биотехнологий?

Многие открытия сопряжены с молекулярной биологией и генетикой. Хотелось бы особо отметить исследования генетических заболеваний. В нашей стране работают профессионалы, занимающиеся предсказыванием определённых генетических факторов, которые могут привести к заболеваниям. Также имеют значение исследования полиморфных генов. При определённых мутациях эти гены вызывают различные заболевания. Поэтому анализ данных генов очень важен для предотвращения рака и других болезней. Интересное направление – трансгенные исследования. Как известно, Казахстан является поставщиком сельскохозяйственной продукции. Поэтому создание трансгенных линий, изучение растений, которые будут устойчивы к неблагоприятным климатическим условиям, имеют непосредственное отношение к развитию экономики нашей страны.

СПРАВКА "МЕГАПОЛИСА"

Рустем Омаров закончил КазГУ им. Аль-Фараби, Институт биохимии им. А.Н. Баха Российской академии наук (Москва, Россия). Работал в Израиле, Японии. Последние десять лет провёл в США, работая в области биохимии в Техасском университете. Ныне заведует кафедрой биологии и биотехнологии ЕНУ им. Л.Н. Гумилёва.

– Как вы думаете, на каком уровне находится казахстан­ская наука в настоящее время?

– Следует отметить, что 90-е годы были довольно тяжёлыми для науки Казахстана, но научный потенциал, заложенный в советские времена, был сохранён. У нас много профессоров, академиков, людей с мировым именем, которых приглашают делиться своими знаниями с молодёжью. Более того, существует президентская программа «Болашак». Многие магистранты, докторанты, поступающие к нам, имеют солидный багаж знаний, полученный в зарубежных вузах. Перспективы развития науки очень хорошие. Подрастает молодое поколение, получившее образование за рубежом и в лучших вузах Казахстана, таких, как ЕНУ и КазГУ. Я считаю, что в ближайшее время мы будем свидетелями укрепления имиджа Казахстана как страны, внёсшей большой вклад в развитие науки. Я думаю, сейчас мы находимся в хорошем периоде развития образования. Меня радует открытие «Nazarbayev University», потому что во многом это повысит интеллектуальную атмосферу в Астане и Казахстане в целом, повлияет на развитие страны.

– Насколько нам известно, ЕНУ им. Л.Н. Гумилёва вошёл в рейтинг QS World University Rankings 500 лучших университетов мира, а совсем недавно в рейтинг лучших университетских сайтов Webometrics. Как вы можете прокомментировать это?

– Это замечательный факт. Присутствие в рейтинге лучших вузов мира – очень высокий показатель. Если внимательно просмотреть список, то можно заметить, что мы обошли довольно известные зарубежные университеты, которые славятся своим уровнем преподавания. А относительно того, что недавно мы заняли 4082 место среди 20 000 вузов в рейтинге Webometrics, то это говорит о том, что наш университет становится активным не только в области реального преподавания, но и в виртуальном пространстве. Это повышает привлекательность университета для студентов, профессоров с международным именем. Я уверен, что со временем ЕНУ станет хорошей образовательной площадкой для зарубежных студентов. Мы уже наблюдаем эту тенденцию. Я приехал работать в ЕНУ по приглашению предыдущего ректора Бакытжана Абдраима. Хочется отметить его заслуги. Он создал все условия в университете для работы зарубежных специалистов, что является немаловажным. Его руководство университетом было очень положительным для развития ЕНУ и образования в Казахстане в целом. За 2 года, которые я здесь работаю, я воочию наблюдал динамику развития университета. Хотя кажется, что это короткий срок, но тем не менее наличие публикаций учёных, финансирование научных проектов – это критерии оценки развития университета. Всё больше и больше алтынбельгийцев поступают именно к нам. Всё это хорошие новости не только для сотрудников университета, но и для Астаны, которая становится образовательным и культурным центром. Основная наша задача – не потерять темпа и идти вперёд, добиваться более высоких вершин, подниматься по рейтингу университетов.

– Что для себя вы извлекли из работы в Техасском университете?

– Я понял, что наука интернациональна. Самое главное для учёного – это взаимодействие с коллегами всего мира. Следующее, что я понял, необходимость опубликования научных данных в международных журналах с высоким импакт-фактором. Потому что единственным критерием оценки знаний учёного являются его публикации. Чем выше рейтинг журнала, тем больше доверия к той или иной статье. Финансирование науки следует поддерживать на должном уровне. Кроме того, мы должны сделать науку привлекательной для молодёжи с точки зрения материальных благ. Молодые люди, заканчивающие бакалавриат, магистратуру и докторантуру, должны быть уверены в том, что научная работа будет их кормить и перед ними откроются перспективы материального характера: получение жилья, достойная заработная плата. Должна быть возможность работы на высоком международном уровне и интеракция с коллегами за рубежом на равных.

– В чём вы видите отличия организации научной работы за рубежом в сравнении с тем, как это происходит в нашей стране?

– У нас большая доля участия государства в науке. Стипендии выплачивает государство. В то время как в США большая часть стипендий докторантам и магистрантам выплачивается профессорами из грантов. То есть у них при получении гранта подразумевается финансирование тех или иных студентов. В целом я вижу, что происходит интернационализация методов работы Министерства образования. Наблюдается тенденция увеличения финансирования науки, и, соответственно, это будет позволять во многом решать вопросы оплаты труда молодых специалистов.

– Какая работа ведётся на кафедре биологии и биотехнологии по международному сотрудничеству?

– Я могу сказать, что 100 % магистрантов и докторантов имеют возможность обучаться и стажироваться в ведущих вузах за рубежом. В таких странах, как США, Израиль, Япония, Испания, Россия и т.д. Основная вещь, которая мне очень нравится, – возможность приглашения зарубежных профессоров на лекции. Это даёт нашим студентам огромный потенциал, который, возможно, будет играть решающую роль в их будущем, потому что они, сидя у нас за партами, слушают корифеев зарубежной науки. Радует тот факт, что сегодня молодые люди владеют английским языком. Зарубежные профессора читают на английском языке лекции, и нет необходимости переводчика. Определённое время назад я мечтал об этом, и теперь это свершившийся факт. Последнее новшество, которое случилось этим летом, – Летняя международная школа. Приехали 7 профессоров из Германии, Израиля, Америки, Испании, Японии и читали лекции на очень высоком уровне. Я думаю, мы не должны нацеливаться только на обмен студентами и обмен профессорами. В ближайшее время хотим сориентироваться на разработках международных проектов, которые профинансирует Европейский союз.

– Какие достижения современной биологии вы считаете главными?

Достижения в лечении заболеваний. Существуют генетические заболевания, которые передаются наследственным путём. Соответственно, их предупреждение и лечение. Таким образом, происходит повышение уровня медицинского обслуживания. А также имеют значение повышение устойчивости растений, повышение продуктивности растений, скота и т.д. Биотехнологии или биология – это то, что вокруг нас. То, что мы каждый день едим, каждый день ощущаем на своём здоровье. Всё это есть результат развития биологических наук.

– Что вы можете рассказать про генетически модифицированные продукты питания, какой риск они несут в себе?

– Я сторонник трансгенных исследований. На сегодняшний день нет ни одного научного результата, ни одной публикации, которая указывает на их опасность. Конечно, эти исследования должны проводиться под присмотром государства. Тем не менее в Казахстане необходимо продолжать данные исследования, потому что этим занимаются все ведущие державы. Сейчас происходит раздувание ажиотажа относительно этих исследований. Я считаю, что в этом виноваты журналисты, но в первую очередь это вина самих учёных. Они не обращаются к обществу, не объясняют детали данных вещей. Неизвестное всегда пугает простого обывателя. Особенно терминология – слова «трансгенные», «мутант», «мутация» вызывают страх у нормального человека. Учёные должны встречаться с общественностью, помогать обществу понять роль данных исследований, их структуру и т.д.

– Какие ваши дальнейшие планы?

Мы хотим создать мощные лаборатории на базе Евразийского национального университета, которые будут производить данные на международном уровне. Сейчас основная часть нашей молодёжи прошла стажировку за рубежом, и, соответственно, в ближайшие годы мы создадим лабораторию, которая позволит нам развивать данное направление на высоком уровне. Очень большая роль будет отведена исследованиям с зарубежными партнёрами, вузами, исследовательскими лабораториями. Я уверен, что с тем потенциалом, что у нас есть, нашу науку ждёт прекрасный прорыв.



26.08.2011

http://www.liter.kz/

С восходом солнца сравнивает Жабайхан Абдильдин независимость Казахстана

Буквально несколько дней осталось до очень важного для нас праздника – Дня Конституции республики. Основному закону Казахстана в этом году исполняется 16 лет, возраст совершеннолетия.

Благодаря этому документу страна смогла форсированно реализовать экономические реформы, улучшить благосостояние населения, добиться уважения со стороны зарубежных партнеров. Только в прошлом году Казахстан возглавлял ОБСЕ, а в текущем – председательствует в Организации исламского сотрудничества. Каких высот достигла республика за годы действия Конституции, как наполнялась содержанием независимость Казахстана и просто о происходящих в стране переменах и «внутренней культуре» человека, сегодня в газете «Литер» размышляет доктор философских наук, профессор, академик Национальной академии наук Жабайхан Абдильдин.

Весь нынешний год проходит для Казахстана под знаком 20-летия независимости. А отмечаемый 30 августа День Конституции РК и этот юбилей – звенья одной цепи. Как все начиналось и к чему пришли казахстанцы за два десятка лет, мы попросили рассказать Жабайхана Абдильдина. Мой собеседник – личность довольно известная в стране и за ее пределами. Достаточно сказать, это человек разносторонних интересов, в недалеком прошлом сенатор. Сегодня же у него масса иных регалий и заслуг перед страной. Жабайхан – доктор философских наук, профессор, академик Национальной академии наук РК, заслуженный деятель науки РК, лауреат Государственной премии Казахской ССР в области науки и техники, лауреат премии имени Чокана Валиханова. Автор 300 научных работ, включая 30 монографий. Этот список можно продолжить. Поэтому небезынтересным представляется его авторитетное мнение о происходящих в стране переменах накануне двух важных событий – Дня Конституции и 20-летия независимости Казахстана.
– Жабайхан Мубаракович, вы многократно избирались депутатом верхней палаты парламента республики. Стояли у истоков независимости Казахстана и принятия Основного Закона страны – Конституции РК – в 1993 году. Как воспринял депутатский корпус закон о государственной независимости Республики Казахстан?– Сейчас республика готовится к юбилею независимости, которая имеет исключительное значение. Ее я сравнил бы с восходом солнца. Мне очень повезло жить в судьбоносное для страны время. Многие великие люди нашей страны, соотечественники мечтали об этом, но им дожить не удалось – были репрессированы в 20–30-е годы минувшего столетия. Достаточно назвать имена Шакарима Кудайбердиева, Алейхана Бокейханова, Ахмета Байтурсынова, Миржакипа Жумабаева, Магжана Дулатова и др. Также считаю подарком судьбы и то, что мне доверили в 1987–88 годах возглавить комиссию по реабилитации всех выдающихся деятелей культуры казахского народа (их называли алашординцами), подвергшихся репрессиям.
Первый, с кого мы начали, был Шакарим Кудайбердиев, племянник великого Абая, человек, можно сказать, святой. Он относился к русской и общечеловеческой культуре с большим уважением. В его деятельности не было и намека на проявление национализма к любому народу. Мы подготовили справку о том, что он выдающаяся личность, мыслитель, художник, поэт. Однако все это было не так просто. Глава КНБ подверг критике нашу справку. Назвал Кудайбердиева националистом, врагом советской власти, руководителем кулацкого восстания. И нам удалось обосновать несостоятельность такого суждения. Истина восторжествовала, восстановилось доброе имя великого человека.
В Советском Союзе мы тоже неплохо жили, я был академиком. Поэтому ничего плохого об этой системе не могу сказать. Но все-таки каждый народ хочет быть самостоятельным, независимым. Это и желание, и мечта, если хотите. В то время мы даже не верили, что она может стать реальностью. Считаю великим счастьем, мне и моему поколению очень повезло, что мы живем в независимом государстве. Никто не мог и предположить, что Советский Союз может распасться. Однако так случилось, что в 90-е годы он потерял свою политическую, моральную и духовную силу. Каждая союзная республика начала строить свой суверенитет. Но после эйфории от обретенной свободы пришлось столкнуться с сюрпризами суровой реальности. Разрушились все экономические связи. В стране наблюдалась колоссальная инфляция. Все основные производства встали, люди теряли работу, не получали зарплату. Наступил экономический коллапс, выросли цены, дефицитными стали практически все пользующиеся спросом товары. Появился страх перед будущим. И встал извечный вопрос: что делать? Как формировать реальную экономику? В таких условиях перед государством встала задача срочной и четкой выработки направления экономического развития.
Казахстан принял решение идти по пути рыночной экономики и строить демократическое государство. Нужна была правовая база. Для этого в советскую Конституцию депутаты вносили изменения, но эти коррективы не обеспечивали достижение поставленной цели. И после длительных споров и дискуссий все же был принят Основной Закон суверенного Казахстана 1993 года, в котором были сформулированы основополагающие свободы. Однако тот вариант Конституции был компромиссным, поскольку многие народные избранники 12-го созыва, принимавшие ее, мыслили в то время еще по-советски. И по той версии Основного Закона, в республике сформировалась полупарламентская форма правления. Кроме того, по ряду пунктов в ней присутствовали нерыночные статьи.
– Важный атрибут государства – делимитация границ. Как этот процесс происходил в независимом Казахстане?
– Действительно, без четкого определения границ не может существовать никакое независимое государство. Территориальное деление между союзными республиками было условным, поскольку это не подтверждалось никакими международными актами и документами либо законами. Поэтому нередко в то время можно было менять границу. К примеру, отдать Крым Украине, целину – России. В этом вопросе мы в период построения независимости сделали большой скачок, добились очень многого. Обозначили границу с Китаем, несмотря на то, что решение спорных моментов со стороны этого государства постоянно откладывалось. С Россией тоже было не так легко договориться. Для окончательного подписания документов мы приехали в Москву. Президент жил отдельно в Кремле, а мы в президентской гостинице. Присутствовала уверенность, что все вопросы урегулированы, а скрепить договоренности подписями – всего лишь простая формальность. Но по приезде в столицу Российской Федерации наше мнение моментально изменилось. Многие российские газеты писали о том, что эти документы нельзя подписывать. Делимитация границы выгодна только Казахстану. А некоторые безответственные люди утверждали, что у Казахстана вообще нет границ. Это нас сильно насторожило. Когда мы прибыли в Кремль, где Путин и Назарбаев должны были подписать документы, прошло сначала 15 минут, затем полчаса, час. Потом начали вызывать в кабинет, где находились главы двух государств, министров иностранных дел, – напряжение было невероятным. И когда оба президента вышли с улыбкой, они всех нас поздравляли. Делимитация государственных территориальных пределов успешно была зафиксирована в важнейших документах. Путин сказал, что это граница дружбы. Сегодня границы Казахстана признаны мировым сообществом.
– Вернемся к Конституции. Какие метаморфозы претерпел Основной Закон Республики Казахстан с 1993 года и чем это было вызвано?
– Спустя год-два в стране начались трудности во всех сферах. Пришло понимание того, что этот Основной Закон страны также не отвечает чрезвычайным задачам, которые стояли перед государством.
В первую очередь это понимал сам президент и депутаты. В то время роль главы Казахстана была не настолько сильна, поэтому многие вопросы утопали в дискуссиях. Но надо было двигаться вперед, и в 1995 году референдумом была принята ныне действующая Конституция. Она была полностью рыночной. В то время учитывались идеи президента «сначала экономика, а потом политика», на чем постоянно делал акцент Нурсултан Назарбаев.
Был сформирован двухпалатный парламент. Но, несмотря на демократические преобразования, стране была необходима сильная власть, в этом с главой государства были солидарны и народные избранники. Благодаря новой Конституции 1995 года страна перешла к президентской форме правления. В ней глава государства был наделен статусом высшего должностного лица. Он рекомендовал и назначал главу правительства, спикеров мажилиса и сената, глав всех министерств, дипломатического корпуса, Комитета национальной безопасности и т.д. Законодательная власть главным образом занималась законотворчеством. И это тогда было оправданно. Президент же мог издавать указы, имеющие силу закона. Кроме того, глава государства имел право назначать семерых депутатов сената. И хотя Основной Закон страны 1995 года подвергался критике, он начал работать. Своим успешным экономическим ростом Казахстан обязан именно ему. На фоне остальных постсоветских республик рос и авторитет Казахстана. Многие удивлялись и продолжают это делать до сих пор: как не самой преуспевающей республике бывшего СССР удалось стремительно вырваться вперед, построить свою Астану, привлекать в экономику колоссальные инвестиции? Помимо всего, Казахстан изобилует идеями. К примеру, евразийства, СГН, ЕврАзЭС и т.д. Всех успехов не перечесть. Кульминацией стало председательство в Организации безопасности и сотрудничества в Европе. На этом фоне общее самочувствие казахстанцев улучшилось. И во всех этих достижениях огромная заслуга и нашего президента.
– Правильно ли в данное время воспринимать Конституцию страны как застывшую субстанцию? Дело в том, что спустя годы успешных реформ нередко можно услышать, что идея «сначала экономика, а потом политика» тормозит развитие общества. По-вашему мнению, надо ли менять направление для поступательного движения вперед?
– Я не считаю нашу Конституцию совершенной и не подлежащей никакому изменению. Если бы я так думал, то был бы настоящим догматиком. Думаю, это понимает и президент, что в жизни появляются моменты, которые требуют обратить внимание на политическую сторону и демократизацию страны. Дело в том, что в жизни мы наблюдаем некоторые противоречия. Например, не получается окончательно решить проблему с коррупцией. И народ, и сам глава государства говорят о том, что некоторые законы у нас не исполняются. Кроме того, чувствуется пассивность. Она проявляется в том, что каждый руководитель госоргана говорит, что мы исполняем задание президента. И это замечательно, потому что Нурсултан Абишевич творчески мыслящий человек и крупная фигура. Но если мы собираемся построить гражданское общество, которое предполагает развитие индивидуальности, то каждый человек должен быть активным, деятельным, Все это говорит о том, что замечательная формула нашего президента «сначала экономика, а потом политика» уже не в полной мере соответствует реалиям сегодняшнего дня.
Конечно, надо постоянно уделять внимание экономике, но приоритетом должна быть политика. Кроме того, необходимо демократизировать общество. Не отрицая развития экономики, обращать внимание и на политические процессы. Думаю, президент предоставит нам новую программу. А это в свою очередь должно повлечь за собой и изменения в действующей Конституции.
В настоящее время мы не слаборазвитая страна. Прошло 20 творческих замечательных лет, за которые удалось заслужить авторитет. Казахстану сегодня надо развивать демократию, в противном случае все это отразится на человеке. А ведь на нем замыкается и экономика, и политика.
– На ваш взгляд, что поможет снизить уровень коррупции в стране?
– В настоящее время стране необходима сильная законодательная власть, а также независимый суд. Наряду с этим четкое разделение власти – законодательной, исполнительной и судебной. Если суды самостоятельны, а законы действительно принимаются самим народом и депутатами без вмешательства со стороны, где есть настоящее верховенство закона, тогда можно поставить заслон коррупции. Иными словами, должен быть один Бог – закон. Другой фактор – это культура. Без настоящего развития внутренней культуры самого человека, нравственности, высоких моральных и духовных ценностей коррупцию победить невозможно. В обществе должно наступить понимание того, что высшей ценностью человеческого существования являются не деньги, не богатство и не власть, а культура и творческое развитие человека. Это и есть цель жизни. Культура должна быть не внешняя, а внутренняя.
– Ваше отношение к религии как к одному из проявлений внутренней культуры? – Я себя не считаю верующим человеком. Однако с большим уважением отношусь к религии. С одной стороны, французские материалисты, они резко отрицательно относились к религии, считали ее ложным сознанием. Предлагали вытеснить из жизни. Такую идею продолжали Маркс и большевики. Другую концепцию высказал Гегель, который считал религию важной частью культуры. Рассматривал ее как ступень сознания. Мне больше нравится мнение Гегеля.
Религия занимает определенное место в развитии сознания и духа. Негативное отношение к ней связано с политикой. Религию отвергали революционеры, так как она поддерживала существующую власть. Церковь стояла и стоит на том, что все от Бога. А революционеры, как известно, разжигали социальные противоречия. Поэтому Маркс назвал религию опиумом для народа. В демократическом государстве уважают свободный выбор граждан, уважительно относятся к религии. Здесь отвергаются те формы вероисповедания, которые разжигают межнациональные отношения и деятельность которых направлена против человеческой жизни и против нравственности. Религия является частным делом, она не должна смыкаться с государством, влиять на государственную политику. Как известно из истории, влияние религии на государство может принести много вреда как самой религии, так и государству. Религию также нельзя превращать в моду, сводя ее исключительно к внешним атрибутам. Вера связана с внутренним миром, душой человека.
– Ваша работа ранее и теперь не ограничивается одной парламентской деятельностью. И сегодня вы преподаете историю философии, логику и диалектику в Евразийском национальном университете (ЕНУ) имени Гумилева. Пишете книги. Как вам работается на научном поприще?
– Я по своему умонастроению ученый. При этом долго находился в политике. В данное время очень доволен, что работаю в Евразийском национальном университете, который был открыт по инициативе президента. Нельзя не заметить, что за каких-нибудь десять лет он стал ведущим вузом страны. Его постоянно поддерживает глава государства. Помимо этого, в вузе очень сильный профессорско-преподавательский состав. Обучать студентов привлекаются не только лучшие интеллектуальные силы страны, но и ведущие ученые Запада. Огромную роль играет и здоровый морально-психологический климат. Поэтому университет так стремительно развивается. В последние годы в него стали вводить рыночные механизмы. Так, если раньше все преподаватели получали одинаково, то сейчас обращают внимание на личный вклад каждого. Хорошая материальная поддержка оказывается ученым, работы которых публикуются в престижных международных журналах либо получили высокую оценку экспертов. Кроме того, большую роль играет международное общение, были открыты кабинеты Абая и казахского языка. Ученые имеют возможность делиться своим опытом на различных диалоговых площадках.
Мне приятно, что в этом году наш университет занял первое место по количеству грантов и медалистов. Авторитет его растет, поэтому талантливые и способные люди отдают предпочтение Евразийскому университету. Думаю, он и дальше будет держать эту марку.
Татьяна КАЗАНЦЕВА, фото Советбека МАГЗУМОВА, Астана



01.09.2011

В Евразийском национальном университете прошел День знаний

В первый учебный день здесь собрались студенты всех факультетов вуза, большинство из которых – первокурсники. Напомним, в новом учебном году 3 075 обладателей государственного образовательного гранта поступили в Евразийский национальный университет. Торжественная линейка завершилась праздничным концертом, после чего студенты старших курсов отправились на занятия, а «новобранцы» прошли на свои первые лекции, которые читали почетные гости ЕНУ и известные ученые нашего вуза.







06.05.2011                                                                                                      


ЕНУ имени Гумилева вошел в число 500 ведущих университетов среди 17 тысяч высших учебных заведений мира

Евразийский национальный университет им. Л. Н. Гумилева, созданный в 1996 году по указу президента Казахстана Нурсултана Назарбаева, за 15 лет своего существования достиг тех высот, к которым не смогли приблизиться большинство отечественных вузов.

Прежде чем войти в список 500 ведущих университетов мира, руководство вуза проделало огромную работу по созданию и внедрению высоких стандартов обучения. За этими словами стоит целый комплекс проектов: организация учебного процесса, подбор высококвалифицированного профессорско-преподавательского состава, постоянное обновление материально-технической базы, установление партнерских отношений с зарубежными вузами и участие в совместной исследовательской работе, налаживание сотрудничества с бизнес-сообществом, организация студенческого досуга на любой вкус и многое другое. Это лишь верхушка айсберга, которая вдохновляет студентов ЕНУ учиться так, чтобы вузу не было стыдно за подрастающее поколение профессионалов. Эти же факторы мотивируют абитуриентов занять свое место в аудиториях именно этого вуза. 

Итак, по результатам международного рейтингового агентства «QS – World University Rankings 2010 – Top Universities» Евразийский национальный университет имени Л. Н. Гумилева входит в число 500 ведущих университетов мира. Если в мире вуз получил признание только в начале этого года, казахстанская молодежь еще раньше смогла распознать, какой казахстанский вуз обеспечит им качественное высшее образование и дальнейший карьерный рост в разный сферах деятельности. 

Количество абитуриентов, выбирающих ЕНУ, ежегодно увеличивается, что является признанием высокого качества подготовки кадров в университете. Причем речь идет именно о приросте числа качественных студентов. Ежегодно увеличивается численность студентов–обладателей знака «Алтын белгi» и победителей и призеров предметных олимпиад и научных проектов. В 2009 и 2010 гг. ЕНУ стал лидером среди высших учебных заведений Казахстана по численности абитуриентов–обладателей знака «Алтын белгі». Каждый пятый студент – обладатель знака «Алтын белгі» и победитель и призер предметных олимпиад и научных проектов. В 2009 году ЕНУ занял 1-е место среди вузов РК по количеству стипендиатов международной программы «Болашак». 

Важно отметить еще одну особенность вуза – ЕНУ является единственным вузом республики, где нет заочного обучения. 

В основе таких показателей лежит грамотно сформированный учебный процесс. Евразийский национальный университет ведет образовательную деятельность по трехуровневой системе подготовки кадров: бакалавриат – магистратура – докторантура PhD. На сегодняшний день в вузе ведется обучение по 140 специальностям (59 – бакалавриата, 62 – магистратуры, 19 докторантуры PhD). К слову сказать, год от года перечень специальностей пополняется новыми, соответствующими требованиям отечественного и мирового рынка. 

Учебный процесс осуществляет высококвалифицированный профессорско-преподавательский состав, насчитывающий в настоящее время 1402 человека. 

Доля ППС с учеными степенями и званиями в числе штатных преподавателей – 665 человек. В том числе доля докторов наук, профессоров в 2010/2011 учебном году – 186, кандидатов наук, доцентов – 479. 

Университет не варится в собственном соку, а выходит на просторы мирового образовательного пространства. В целом, в рамках программы «Двухдипломного образования» ЕНУ сотрудничает с 16 вузами-партнерами из России и США. 

В их числе Российский университет дружбы народов, Новосибирский государственный университет, Московский государственный институт международных отношений, Московский государственный лингвистический университет, Мос-ковский государственный строительный университет, НИУ «МИСиС», Университет Нью-Мексико (США), Государственный университет Айовы (США), Университет Шанхайской организации сотрудничества. 

ЕНУ – ведущий вуз РК, осуществляющий подготовку научных кадров по международным образовательным докторским программам (PhD) с 2005 года. Обязательным компонентом докторантуры PhD является научная стажировка докторантов в ведущих зарубежных университетах. В 2008–2011 гг. зарубежные стажировки в университетах России, США, Великобритании, Франции, Германии, Испании, Италии, Японии, Китай и т.д. прошли более 90 человек. 

Также ЕНУ является одним из первых вузов РК, реализующим двухдипломную подготовку докторов PhD. Активно реализуется двухдипломная подготовка докторов PhD по специальности «математика»: 5 докторантов ЕНУ им. Л. Н. Гумилева получили дипломы PhD Свободного университета Берлина (Германия) и Технологического университета Лулео (Швеция). В 2011 году запланирована защита PhD-диссертаций двух докторантов в университете Падова (Италия). 

Еще одной составляющей успеха является учебно-методическая база университета. Библиотека ЕНУ сегодня – это 1 млн 93 тысячи экземпляров универсального фонда.

Кроме того, ЕНУ выполняет научные исследования по всем приоритетным направлениям развития науки в республике. 

Одной из прогрессивных форм работы в области социальной поддержки студентов является привлечение крупных предприятий и компаний Казахстана к социальным проектам университета: начиная с 2008/2009 учебного года в целях реализации социального проекта по поддержке талантливой молодежи из многодетных и малообеспеченных семей ряд компаний–партнеров вуза выделили в общей сложности 114 грантов и 24 стипендии студентам и докторантам. 

Большое внимание уделяется духовно-нравственному и патриотическому воспитанию молодежи. Функционирует поисковый отряд «Мемориальная зона», цель которого – обнаружение и перезахоронение останков неизвестных солдат. Также создана Студенческая филармония и три студенческих театра. 

Функционирует веб-сайт университета на шести языках enu.kz; создан сайт молодежного правительства ЕНУ при поддержке руководства ЕНУ studentenu.kz. 

Разрабатывается многофункциональный портал ЕНУ им. Л. Н. Гумилева, предназначенный для предоставления всем, участвующим в образовательном процессе, «единой точки доступа» к электронным услугам и информационным ресурсам, связанным с организацией процессов обучения и управ-ления. 

Укрепляется материально-техническая база университета. Создаются условия для того, чтобы студенты могли качественно учиться, жить и проводить досуг. 

Построено общежитие для студентов на 250 мест. Построен 9-этажный жилой дом для преподавателей. Для организации досуга студентов создан мини-театральный зал, студия звукозаписи, зал для хореографии, лаборатория студии дизайна. 

На сегодняшний день планируется строительство двух 9-этажных общежитий для магистрантов, докторантов и молодых специалистов. 

Достигнутые успехи позволяют строить весьма амбициозные планы на будущее. На новом этапе основные задачи связаны с развитием потенциала университета по следующим направлениям: повышение позиции ЕНУ в международных рейтингах университетов, участие в международных образовательных и научных программах и проектах, увеличение количества зарубежных стажировок преподавателей и студентов, повышение процента обновляемости учебной и научно-исследовательской лабораторной базы, увеличение количества международных аккредитованных образовательных программ университета и многое другое.


http://www.liter.kz/


Инна РОЩУПКИНА, Астана

http://www.liter.kz/index.php?option=com_content&task=view&id=5915&Itemid=2


16.12.10. «Айқын»

Рүстем ОМАРОВ: Ғылымды өркендету – азаматтық парызымыз

Жақында Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының жалпы отырысында «2011-2013 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заң жобасын талқылау барысында Білім және ғылым министрі Бақытжан Жұмағұлов жасаған мәлімдеме ғылыми қауымды елең еткізгені сөзсіз. Министр мырза кезінде әртүрлі себептермен шетелдерге қоныс аударған танымал ғалымдарымызды туған жерге қайтару мәселесі жан-жақты қарастырылып, ресми түрде қызу талқыланып жатқанын айтқан болатын.

Мәселеге шындап көңіл бөле бастаған Білім және ғылым министрлігі де арнайы зерттеу жүргізіп, қазіргі таңда шетелдерде 125 қазақстандық ғалымның тұрып жатқанын анықтаған. Салалық министрлік мұнымен ғана шектеліп қалмай, әр жылдары әртүрлі себептермен шетелдерге кетіп қалған көрнекті жерлес ғалымдарымызды қайтару туралы Үкіметімізге ұсыныс әзірлеп, тиісті іс-шараларды қолға ала бастады. 
Бүгінде Білім және ғылым министрлігі ерекше мән беріп отырған осы мәселе Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде де оң шешімін тапты. Осыған орай біз университетіміздің Жаратылыстану ғылымдары факультеті құрамындағы «Биология және биотехнология» кафедрасының меңгерушісі, биология ғылымдарының кандидаты, доцент Рүстем Омаровпен әңгімелескен едік.
- Рүстем Түкенұлы, сіздің есіміңіз елімізде ғана емес, шетелдерде де кеңінен танымал. Сіздің пікіріңізше, Ресей, АҚШ, Чехия және Жапония ғылыми мектептерінің басты ерекшеліктері қандай?
- Расында да, маған көптеген шетелдердің жетекші зертханаларында жұмыс істеп, биохимия, молекулярлық биология және биотехнология салаларында ғылыми-зерттеулер жүргізуде елеулі тәжірибе жинақтау бақыты бұйырды. 
Аталған елдердің ғылыми мектептерінің іргелі зерттеулер бойынша тарихы өте тереңде жатыр, оның үстіне индустриалды дамыған мемлекеттердің экономикалық табыстары ғылым жетістіктеріне негізделген. Дәл осы іргелі ғылымдардың дамуы өз кезегінде өндіріске енгізілетін қолданбалы зерттеулердің негізі болып табылады. 
Кейінгі уақытта Қазақстанда да ғылымды дамыту мәселелеріне ерекше назар аударылып келеді. Біздің елімізде білім мен ғылымды дамыту аспектілерінің бірі ретінде шетелдік әріптестерімізбен ынтымақтастық қарым-қатынас орнату жолға қойылып отыр. Осы орайда, өзіміздің шетелдерде тұратын отандастарымыз әлемнің белгілі зертханаларында шетелдік тағылымдамадан өткізу арқылы университетімізде жоғары білікті мамандар даярлауға үлкен көмек қолын созып келеді. Бүгінгі күндері Техас университетіндегі профессор Дос Сарбасовтың зертханасында қазақстандық үш жас ғалым биомедициналық зерттеулердің неғұрлым басым бағыттары бойынша белсенді түрде зерттеулер жүргізіп жатыр. Қазақстанның қазіргі заманғы ғылымын дамытудың негізі ретінде шетелдік тәжірибенің маңызы зор. 
- Сіздің ғылыми-зерттеулеріңіздің негізгі бағыты бұршақ тұқымындағы құрамында молибдокофактор бар белоктар және вирустар мен өсімдіктердің өзара қарым-қатынасының молекулярлық негіздері саласын қамтитыны белгілі. Ғылымның осы бағыты жайында оқырмандарға түсінік бере кетсеңіз. 

- Иә, біздің ғылыми бағдарламамыз вирустар мен өсімдіктердің өзара қарым-қатынасының молекулярлық негіздері саласында іргелі зерттеулер жүргізуге негізделген. Зертханада генетика, молекулярлық биология және биохимияның әдістері жан-жақты қолданылып келеді. 
Зерттеу бағыттарының бірі өсімдіктер әлемінің әртүрлі ауру туғызатын ағзалар мен стрестік факторларға (тұздану және құрғақшылық) шыдамдылығының молекулярлық механизмдерін зерттеу болып табылады. Аталған зерттеу бағытының Қазақстан үшін маңызы айрықша, өйткені біздің еліміздегі агроиндустрияның дамуы көп жағдайда өте қатал климаттық жағдаймен тығыз байланысты және өсімдіктердің стрестік факторларға шыдамдылығын арттыру үшін кешенді іс-шараларды қолға алуды талап етеді. 
- Ғалым ретінде америкалық Фитопатология, Вирусология және Вирусология т.б. ғылым салалары қауымдастығының мүшелігіне шақырылған екенсіз. Қазақстанның және Ресейдің ғылыми мектептеріне қарағанда америкалық ғылыми мектептердің қандай айырмашылықтарын аңғардыңыз?
- Америка Құрама Штаттарында ғылымды дамыту ісі университеттердің төңірегіне топтастырыла жүргізіледі, сондықтан үкіметтің міндеті - тиісті іргелі зерттеулерді жүзеге асыратын жоғары оқу орындарын қаржыландыруды қамтамасыз ету. Ұзақ мерзімге арналған мұндай қаржыландыру жылдық бюджетке енгізіледі. 
Қаржыландыруға ұсынылатын жобалар тәуелсіз рецензиялық комиссиялардың қатал іріктеуінен өткізіледі. Ғалымдар өздерінің ғылыми жобалары бойынша жұмыс істейді. Осы зерттеулерге сүйене отырып, олар ғылыми мақалаларын жариялау және патенттер алу арқылы университеттердің интеллектуалдық меншік қорын қалыптастырады. Ал жекеменшік сектор өз патенттерін лицензиялау әдісімен жаңа технологиялар мен өнімдерді дамыту үшін қызмет істейді. Көптеген компаниялар өздерінің трансляциялық зерттеулерін жүргізеді. 
Осы ретте, бұрынғы Кеңес Одағында, негізінен, іргелі ғылымға ерекше назар аударылғанын, оның нәтижелері өндіріс пен әскери-өнеркәсіптік кешенге көптеп енгізілгенін атап өткіміз келеді. 
- Бүгінде ғылыми ортада «Ғылым туралы» заңның жобасы жан-жақты талқыланып жатыр. Осыған орай аталған заң жобасы, еліміздің Білім және ғылым министрлігінің бастамасы бойынша жүргізіліп жатқан білім және ғылым саласындағы өзгерістер туралы пікіріңізді білсек.
- Білім және ғылым министрлігінің жаңа басшылығы еліміздің ғылым және білім саласын реформалау жөнінде белсенді жұмыс бастап отыр. Мәселен, ғылыми жобаларды қаржыландыру сараптамалық комиссиялардың тәуелсіз және шынайы бағалауы негізінде жүзеге асырылатын болады. 
Ғылым туралы жаңа заң қабылдау қажеттілігі көптен бері туындап, пісіп-жетілген болатын. Атап айтқанда, ғылыми жобаларды қаржыландыру ісінің мемлекеттік сатып алу жүйесінен шығарылуы Қазақстандағы ғылыми инфрақұрылымдардың жақсаруына өте қолайлы әсер ететіні сөзсіз. 
Өкінішке қарай, жаңа заңның жобасында ғылым туралы, оның қаржыландырылуы жайында өте көп сөз етілген де, ғалымдардың өздері жөнінде өте аз айтылған. Ғылыми мамандар, оның ішінде жас ғалымдар жан-жақты әлеуметтік ынталандыру мен қолдауға мұқтаж екенін ұмытуға болмайды ғой. Алайда ғылым туралы жаңа заң қабылдау қажеттілігін толық қолдаймын. 
- Несін жасырамыз, біздің көптеген отандық ғалым-әріптестеріміз үшін өздерінің ғылыми еңбектерін шетелдік импакт-факторы жоғары ғылыми журналдарда жариялау мәселесі өте өзекті болып отыр. Осыған орай не айтар едіңіз?

 - Әрине, ғалым жұмысын неғұрлым шынайы бағалаудың көрсеткіші рейтингі жоғары ғылыми журналдарда жарияланған еңбектерінің бар болуы екені сөзсіз, өйткені ондай жұмыстар тәуелсіз сараптамашылардың анонимді рецензиялауынан өткізіледі. Тек қана маңызды және расталған зерттеулер ғана әлемдік ғылыми қауымдастық назарына ұсынылуы тиіс. Мысалы, АҚШ-та мұндай жарияланымдар болмаса, федералдық қаржыландыруға қол жеткізу мүмкін емес. 
Осы орайда, Қазақстанда да шетелдік рейтингі жоғары журналдарда ғылыми еңбектері жарияланып жүрген ғалымдар аз емес екенін атап өткім келеді. Олардың көпшілігі біздің университетімізде қызмет істейді. Ғылымды қаржыландыру кезінде дәл осындай ғалымдарға баса назар аударылуы қажет. Сол арқылы қазақстандық ғалымдардың мақалалары жоғары халықаралық деңгейде жарық көруін арттыруға және сол арқылы отандық ғылымның беделін және оның өнімділігін көтеруге қол жеткізе аламыз.

- Шыныңызды айтыңызшы, сізді Қазақстанда жарық көріп жатқан ғылыми журналдардың деңгейі қанағаттандыра ма? Егер отандық ғылыми мерзімді басылымдар көңіліңізден шықпаса, оның себебі қандай?

- Өкінішке қарай, бүгінде Қазақстанда жарық көріп жатқан ғылыми журналдардың әлемдік рейтингісі жоғары деп айта алмаймын. Меніңше, осынау өзекті мәселені шешудің бір жолы ретінде белгілі бір ғылыми журналдың редакциялық алқасының құрамына белгілі шетелдік мамандарды енгізу қажеттігін ұсынар едім. Биылғы жылы біздің университетімізде ағылшын тілінде жарық көретін «Еуразиялық математикалық журналдың» ашылуы дәл осы отандық ғылыми мерзімді басылымдардың рейтингілігіне қол жеткізуге бағытталған. 

- Өмірбаяндық мәліметтеріңізді оқып отырсақ, әлемнің көптеген озық елдерінде тұрып, қызмет істепсіз. Сондағы барлық жақсы жағдайыңызды қиып, ат басын туған жерге қарай бұруыңызға не себеп болды?
- Ақиқатын айтқанда, қайда жүрсем де тәуелсіз ел ретінде етек-жеңін енді жинап жатқан Қазақстанның ғылымы мен білімін өркендету үшін еңбек ету - азаматтық парызымыз екені бір сәт те естен шыққан емес. «Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас», - деп атам қазақ тегін айтпаған ғой. Ђзге жұрт қанша жерден асты-үстімізге түсіп, жағдайымызды жасап жатқанымен, өз Отанымыздың ғылымы қарыштап дамуына мүдделіміз. 
-Мазмұнды әңгімеңіз үшін көп рақмет!


Сұхбаттасқан Мырзантай ЖАҚЫП, 
Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті 
Баспасөз және баспа ісі кафедрасының доценті, 
Астана қаласы



14.12.10 «Алаш айнасы»

Ғалымға жағдай жасалған жерде ғана ғылым қарыштап дамиды

Қаныш СӘБДЕНОВ, ғарыш техникасы саласының жоғары білікті маманы, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор:

Кезінде әртүрлі себептермен шетелге қоныс аударған танымал ғалымдарымызды туған жерге қайтару мәселесі тиісті билік орындарында жан-жақты қарастырылып, ресми түрде қызу талқыланып жатқаны белгілі. Бұл жөнінде биыл қараша айының бас кезінде Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының жалпы отырысында «2011-2013 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заң жобасын талқылау барысында Қазақстан

Республикасының білім және ғылым министрі Бақытжан Жұмағұлов мәлім еткен болатын.
Қазіргі таңда 125 қазақстандық ғалымның шетелдің ғылыми әлеуетін арттыру жолында жұмыс істеп жатқаны анықталған. Орайы келгенде айта кетейік, бұл – ресми түрде нақтыланған мәлімет.
Осы орайда, өз ғалымдарын өз еліне қайтарып алу жөніндегі бағдарламаларын әлдеқашан жасап, оны байыптылықпен жүзеге асырып жатқан Ресей және Қытай секілді алып көршілеріміздің ізін ала Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің ел Үкіметіне әр жылдары әртүрлі себептермен шетелге кетіп қалған көрнекті жерлес ғалымдарымызды қайтару туралы ұсыныс жасау бастамасы тек қана қолдауға лайық.
Осы орайда, өзге елдің ауасымен тыныстап, жат жұртта жүрген қазақтың оқымысты азаматтарын өзімізге шақырып, олардың жемісті жұмыс істеуіне жағдай жасау секілді маңызды мәселе Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде қолға алынып, жүзеге асырылып жатқанын айтқымыз келеді.

Жақында біз Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде шетелден шақырылған маман ретінде осы білім ордасында қызмет істеп жүрген физика-техникалық факультеті ғарыштық техника және технология кафедрасының меңгерушісі, физика-математика ғылымдарының докторы, профессор Қаныш Орақбайұлы Сәбденовпен жүздесіп, әңгімеге тартқан едік.

– Қаныш Орақбайұлы, өмірбаян­дық мәліметтеріңізге қарап отырсақ, сіз орта мектепті бітірген соң, Ресей­дің Томск мемле­кеттік университеті­нің физика-техникалық факульте­тіне оқуға түсіп, оны тамамдап, сон­да жұмыс істеуге қалыпсыз. Сол жақта жүріп кандидаттық қана емес, докторлық диссертацияңызды да табысты қорғап­сыз.
Аталған жоғары оқу орнының аспи­ран­турасында оқып жүрген кезіңізде үш рет Ресей Федерациясы Президентінің стипен­диясына, үш рет Сорос қорының стипендия­сына ие болыпсыз. Бірнеше рет Томск облыстық және қалалық әкімдік­тер­і­­нің, Томск мемлекеттік және политехникалық университеттерінің ғылым және білім салаларындағы сыйлықтарын алыпсыз.
Айтыңызшы, Ресей жоғары мектебі сізді несімен қызықтырды?
Менің ресейлік жоғары оқу орнын таңдауымның бірнеше себебі бар. 
Біріншіден, мектепте оқып жүрген ке­зім­де ғылыми-көпшілік кітаптар мен жур­нал­дарда сол кездегі Кеңес Одағының ғылым мен техника саласындағы жетістік­тері жайында өте жиі жазылатын, оның өзінде үнемі Ресейдің ғалымдары, жоғары оқу орындары және ғылыми-зерттеу инс­титут­тары алдымен ауызға алынатын. Бұ­дан шығатын түйін – бұрынғы КСРО сияқты алып мемлекеттің аумағындағы барлық ғылыми-техникалық жетістікке ресейлік ғылыми қауымдастық пен ұжымдардың арқасында қол жеткізіліп жатыр деген қоғамдық пікір қалыптасқан еді. Міне, сол себепті де Мәскеу физика-техникалық институтына оқуға түсіп, сонда жоғары білім алғым келді. 
Дегенмен арманым асқар таудай бол­ғанымен, нақты тұрмыс-тіршілік толқыны менің ойлағанымнан басқаша тулап жатты. Олай дейтінім – 17-ге келіп, кәмелеттік жасқа толғанша өмірімде өзімнің туған ауылымнан тыс жерге шығып көрмеппін. Отбасымызда жеті бала болдық та, үй шаруа­сы­мен көбірек шұғылданып, таңның атысынан күннің батысына дейін жұмыс істеуге тура келді. Ол кезде ұшаққа мініп ұшып көру деген тек қана ертегілерде бола­тын қиял-ғажайып нәрседей еді, пойыз, троллейбус және трамвай сияқты жолаушы­лар таситын көліктердің түрлері бар екенін тек қана газет-журналдардан оқып, теледидардан ғана көретінбіз. Қысқасын айтқанда, мектепті бітірген кезімде өзімнің қым-қуыт өмір өткелдерінен өтуге мүлдем дайын емес екенімді байқадым. 
Осылайша енді әрі қарай не істеу қа­жет­тігін ойлап жүргенімде, көрші ауылда тұратын Попов Игорь Михайлович деген досым келді де, өзімен бірге Томск қала­сы­на бару туралы ұсыныс жасады. Мен до­сым­ның ұсынысына ойланып жат­пай бір­ден келістім, оған қазір өкінбеймін де. Сөй­тіп, біз Томск мемлекеттік универси­тетінен бір-ақ шықтық. 
Игорь досым мені қала өміріне үйретті, несін жасырайын, кейде тұрмыстың қара­па­йым қағидаларын білмегендіктен қо­лайсыз жағдайларға тап болып қалып жүр­дім, тіпті милицияға да түскен күндерім бол­ды. Мұндай кездерде Игорь маған қол ұшын берсе, ал мен оған математика және физика пәндерін жетік меңгеруге көмектесіп жүрдім. 
– Өзіңіздің зерттеу жұмыстары­ңыздың ғарыш саласымен тығыз байланысты ғылыми бағыттарының ерекшеліктері – газ және ракета отынының жануы кезінде пайда болатын жылу-физикалық және гидрогазодинамикалық әсерін оқырман қауымға түсіндіріп берсеңіз.
Біз білім алған Томск мемлекеттік университетінің физика-техникалық факультеті бұрынғы КСРО-ның әскери-өнеркәсіптік кешені саласы үшін мамандар даярлайтын. Мен үшінші курста оқып жүр­ген кезімнен ракета отындарының жануы мәселесімен бастап шұғылдана бастадым. 
Ракета қозғалтқышының жұмыс істеуі кейде тұрақсыз болады: жану камерасын­дағы қысым көп ауытқиды, оған қоса жо­ға­ры жиіліктегі 10-20 мың герц шама­сын­дағы дыбыс пайда болады. Мұндай акус­ти­калық тұрақсыздық не қозғалтқыш­тың техникалық сипаттамасын нашарлата­ды, не оны қиратып тынады. Осы ауытқу­шылықтың пайда болу себептерін іздеу ісімен әлемнің көптеген елінің ғалым­дары жарты ғасырдан астам уақыттан бері шұғылданып келеді. Бүгінгі таңда бұл мәсе­лені шешудің тек физикалық негіз­дел­ген болжамдары ғана бар. Мұның себебін ғалымдардың нашар жұмыс істеуінен деп түсінбеу керек. Аталған өзекті мәселені шешу жолдарын қарастыру жұмысымен КСРО Ғылым академиясының академигі Я.Б. Зельдович, профессор Б.В. Новожилов, АҚШ профессорлары Ф.Вильямс, Дж. Сполдинг, Т. Янг, Голландия профессоры де Лука және басқа да көптеген ғалым шұғыл­данған. 
Акустикалық тұрақсыздықтың пайда бо­луы бірдей жағдайда қайталанатын ұқсас физикалық құбылыстардың қатарына сәйкес келе бермейді. Кейде мынадай жағдай да кездеседі: екі бөлек қозғалт­қыштың ракеталық отыны өзара бірдей болуы мүмкін, бірақ оның біреуінде ауыт­қушы­лық пайда болады да, ал екіншісінде ондай өзгеріс орын алмайды. Бұдан шы­ғатын қорытынды – қозғалтқыштар іс жү­зін­де бірдей емес: олардың біз байқап, көре білмеген қандай да бір ерекшеліктері бар. Мұндай жағдай акустикалық ауыт­қу­шы­лық өзінің негізіне өте күрделі және сезімтал физикалық әсерді (немесе, бәл­кім, осындай бірнеше әсерді) жасырып тұр дегенді білдіреді. Ал бұл тұрақсыздықтың өзі – осы әсердің сыртқы көрініс табуы ғана. 
60 жылдан астам уақыттан бері бел­гілі тағы бір өзекті мәселе бар. Бұл – эро­зиялық әсер: отын жануының жылдамдығы өзгеріске ұшырап жатқан кезде, ракеталық қозғалтқыштардағы жанған газды өнімдер отынның жоғары бетінің бойымен қозға­лады. Егер ол азаятын болса, бұл – теріс эро­зиялық әсер деген сөз. Жану жылдам­дығының арту құбылысы «дұрыс эрозиялық әсер» деп аталады. Осындай эрозия құбы­лы­­сын танып-білуге КСРО Ғылым академия­сының академигі А.М. Липанов үлкен үлес қосқан еді. 
Енді газдардың жануы туралы бірер сөз. Егер ұзын құбырды жанғыш газбен (мысалы, пропан мен ауаның қоспасымен) толтырып, оның екі жағын ашық қалдыра отырып жағатын болсақ, құбырдың ішіндегі жалын қозғалысының жылдамдығы арта түседі. Біраз қашықтықтан өткен соң, жа­лын­ның жарқылы мен жылдамдығы бірден күшейіп кетеді. Бұл жану үдерісінің жаңа түрі – өте үлкен қиратқыш күші бар детона­ция­лық толқынның пайда болғанын білді­реді. Ішкі қабырғаларына жұқа құм қабат­тарын жапсыру арқылы құбыр аузының көлемін тарлау етіп қойсақ, детонациялық толқынның пайда болу қашықтығы азаяды. Кезінде КСРО Ғылым академиясының ака­демигі К.И.Щелкин детонацияның өз бе­тін­ше пайда болу ерекшеліктерін сынақ түрінде тексеріп көріп, оған жан-жақты зерт­теу жүргізген. 
Аталған әсердің теориясына талдау жасаудың іс жүзіндегі маңызы өте зор – көмір шахталарының тоннельдері қабыр­ғалары тар құбырлар, ал ондағы жанатын газ метан мен ауаның қоспасы болып табы­лады. Сондай-ақ ұзыннан-ұзақ дәліздері құбырларға ұқсайтын өндірістік ғимараттар да кездеседі. Егер онда қандай да бір се­беп­тер бойынша жанғыш газ пай­да болса, оның жарылу үдерісі жоғарыда сипатталған әсермен бірдей. 
– Сізге Нью-Йорк Ғылым академиясының, Стивен Спилберг Планетарлық қоғамының, АҚШ Ұлттық географиялық қоғамының, Америкалық инженерлер қауым­дас­тығының және басқа да ғылыми ұйымдардың мүшесі болуға шақы­рулар келген екен. Амери­ка­лық ғылыми мектептердің Қазақстан мен Ресейдегі осындай орталық­тарынан қандай ерекшеліктері бар?
Ғылыми мектептердің ерекшеліктеріне көптеген фактор әсер етеді. Мұндай жағ­дай­да тиісті ғылыми мектеп орналасқан ел­дің экономикалық дамуы мен халқының дүниетанымдық менталитетінің ықпалы жоғары. 
Мен Америкада болған жоқпын, бірақ ресейлік әріптестеріммен әңгімелескенде байқағаным – АҚШ ғылыми мектептерінде олардың жан-жақты дамуы үшін жағдай­ бар деуге болады. АҚШ-та басқа елдің талантты ғалымдарын тартудың өте жақсы жүйесі жолға қойылған. Атап айтсақ, ол – өте жоғары жалақы, тұр­ғын үй – баспана, шығармашылық жұмыс­пен шұғылданудағы еркіндік, барынша қолайлы психологиялық ахуалдың қалыптасуы. 
Америкалықтар нәтижеге жедел түр­де табан астында қол жеткізуді талап ет­пей­ді, олар ғылымдағы күрделі, өзекті мәселені шешуге бірден қол жеткізіле салмайтынын жақсы түсінеді. Кейде ғалым бір мәселені зерттеумен шұғылдана жүріп, кездейсоқ мүлдем басқа мәселенің шеші­мін табуы мүмкін. Кез келген жағдайда, тіпті кәдімгі күнделікті жұмысымен-ақ ол елдің дамуы үшін пайдасын тигізіп, өз үлесін қосады. Өйткені қызметке шақырыл­ған білікті маман студенттермен, жас ға­лым­дармен және әріптестерімен пікір ал­масып, сұхбат құрады және мұндай қа­­рым-қатынастың әсері бәрібір із-түзсіз жо­ғалып кетпейді. 

Ғылым саласындағы осыған ұқсас сая­сатты бүгінде Ресей де ұстанып отыр. Айта­лық, Томск политехникалық универси­теті мен Томск мемлекеттік университетінде оқытушылық қызметте жұмыс істеп жүрген кезімде жақсы оқытушы ретінде беделім бар екеніне қарамастан, маған кейде тек қана ғылыми-зерттеу жұмыстармен шұғыл­дануға мүмкіндік берілетін. Мұндайда өз өтінішім бойынша сұрап алғанда болмаса, басқа тапсырма берілмейтін. Жүргі­зілген ғылыми жұмыстар туралы есепті тек қана семестрдің немесе оқу жылының соңына қарай ғана талап ететін. 
Әрине, мұндай жағдайды жұрттың бәріне бірдей және жиі жасай бермейтін. Қазақстан азаматы Ресейде сол елдің аза­ма­тымен бірдей дәрежеде білім ала алады. Ресейде жүрген кезімде осыған байланысты мынадай әңгіме естігенім бар еді: «Универ­си­тетті бітірген әрбір 10 қазақтың бар бол­ғаны біреуі ғана бізде жұмыс істеуге қалса және Ресейдің ғылымы мен білімінің да­муы­на елеулі үлес қосса – оларға жұмсал­ған шығынның барлығы ақталды деген сөз». 
Ал Қазақстанның ғылыми мектептерінің жағдайына келсек, барлық жақсылық пен жетістігіміз әлі алда деп үміт күтеміз. Еліміз­дің студенттері, жалпы алғанда, қабі­леті мен талаптары жағынан өздерінің ресейлік құрбы-құрдастарынан асып түспесе, кем түс­пейді, бірақ оларға мықты ғылыми жетекшілер жетісе бермейді. 
– Бізді Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті физика-техникалық фа­куль­тетіне қарасты өзіңіз басқаратын ғарыш техникасы және технология кафедрасының ғылыми-педагоги­калық қызметі де қызық­тырады.
Біздің кафедрамызды өте жас ұжым деуге болады, бір жылдан астам уақыт бұрын ғана радиотехника, электроника және телекоммуникация мамандығының негізінде құрылды. Келесі жылы ғарыштық техника және технология мамандығына студенттер қабылдауды жоспарлап отыр­мыз. 
Жоғарыда аталған екі бағыт та жоғары тех­нологиялар саласына жатады. Сол себепті де профессор-оқытушылар құра­мына да, материалдық-техникалық базаға да талап жоғары болуы тиіс. Білім қуған жас­тарға жоғары сапалы білім беруге мүмкін­дік болу үшін үлкен қаражат керек. 
Қарап отырсақ, Қазақстанда осы бағыт­тар бойынша мамандар өте аз. Ал бізде мамандар даярлауды бастауға тапсырма бере отырып, қаржыландыру, қызмет­керлерге жағдай жасау, оқу алаңдары мен қымбат зертханаларды жабдықтау мәсе­лесін айналып өтеді. Бұрынғы КСРО кезінде атом энергетикасы мен ғарышты игеруді қолға алған кезде, ұсақ-түйекке дейін ойластырылып, оған қажетті қаражатты аяған емес. Кеңес Одағы тұсында арнайы құрылған факультеттерге басқа физика-математика факультеттерінен ең мықты студенттер конкурс арқылы іріктеліп алы­нып, оларға жоғары стипендия тағайында­латын және ең жақсы жатақханалар ұсы­нылатын. Оқытушылар мен қызметкерлерге кезектен тыс пәтер мен жоғары жалақы берілетін. АҚШ және басқа елдерде де осыған ұқсас жағдайлар жасалған. Егер Қазақстанда да дәл осындай саясат бол­маса, елдің ғарыш саласына арналған жақ­сы мамандар даярлау жұмысы тым ұзаққа созылып кетуі мүмкін. 

Мына мәселені де айта кеткім келеді. Қазақстан ғылымының деңгейі туралы шетелде, негізінен, тек қана өз еліміздің авторлары жасаған жұмыстар бойынша баға беріледі. Атақ-даңқы белгілі батыс университеттеріндегі әріптестерімен бірге қол жеткізілген нәтижелерді ғылыми қауымдастық солардың жетістіктері ретінде қабылдайды. Ресейде ғалымның ең үздік көрсеткіші ретінде оның өзі ғана орындаған және беделді журналда жарияланған жұмысы есептеледі. Мен өзім де осы көзқарасты ұстанамын. 
– Осы орайда, Ресейдегі жақсы қызме­тіңізді, жылы орныңызды тастап, туған елге келуіңіздің себебін сұрасақ...
Қалай десек те, кіндік қаның тамған, өсіп-өнген Отаның бәрінен де қымбат қой. «Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұл­тан бол» деген халқымыздың қанатты сөзі ешқашан да жадымыздан шыққан емес. Мені Қазақстанға келіп, туған жерім­нің ғылымын дамытуға перзенттік үлесімді қосуға итермелеген де – осы сезім. 
– Сіздің Қазақстан Республикасы­ның ғылым туралы заң жобасы, еліміздің Білім және ғылым министрлігінің кейінгі кезде жүргізіп жатқан реформалары жайында пікіріңізді білгіміз келеді.
Қазақстан Республикасы ғылым туралы заңының жобасымен әлі танысқан жоқпын. Менің ойымша, бұл жерде кез кел­ген реформа қоғамда ғылыми және оқытушылық қызмет беделін арттыруды өзінің алдына басты мақсат етіп қоюы қа­жет. Ал қалған мәселе өз ретімен біртіндеп қалпына келеді. 
Ой-пікірімді ежелгі грек философы Гераклиттің «Адам толық бақытты болуы үшін өзінің табыстарымен қоса оның даңқ­ты Отаны да болуы қажет» деген тұ­жыры­мымен түйіндегім келеді. Қазақстан­ның әр азаматының бақытты болуын тілей­мін. 
– Әңгімеңізге рақмет!

Автор: Мырзантай ЖАҚЫП, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті баспасөз және баспа ісі кафедрасының доценті, Астана қаласы


Интервью руководителя УУМР Салыкжанова Р.С. газете «Алаш айнасы»

Жастарды зерттейтін республикалық орталық ашу қажет

Рамазан САЛЫҚЖАНОВ, әлеуметтану ғылымының кандидаты, Л.Гумилев атындағы ЕҰУ доценті:



– Рамазан мырза, әлем әлеуметтанушылары атап өткен Халықаралық әлеуметтану­шы­лар күнінен кейін кездесіп отырмыз. Мейрамды қалай қарсы алдыңыз?

– Әлеуметтанушылар күні болғанда сәті түсіп мен Санкт-Петербор қаласының мемлекеттік университетінің әлеуметтану факультетінде «Ковлевский оқулары» атты конференцияда баяндама жаса­дым. Үлкен жиында Ресейдің 64 қаласы­нан, сегіз шет мемлекеттен ғалымдар бас қосты. Мен Еуразия ұлттық уни­верситетінің әлеуметтанулық зерттеулер бөлімі өткізген студенттердің әлеуметтік құзыреттілігі туралы зерттеудің қоры­тындыларымен бөлістім. Студент жас­тардың әлеуметтік жағдайдың талабына сәйкес іс-әрекеттер жасауы олардың өмір жолында жақсы жетістіктерге жетуі­не кепілдік береді емес пе?! Бұл мәселені осы тұрғыдан қарастырғанда, жас қа­зақ­стандықтардың ұстанымдар жүйесі қандай деген сұраққа жауаптар конфе­ренцияға қатысушыларға өте қызықты болды. Өйткені жалпы шетелдерде жыл­дан-жылға Қазақстанға деген қызығу­шылық өсуде. Елдегі саяси тұрақтылық негіздері, болашақта бұл үрдісті жал­ғастырушы жастардың қандай әлеуеті бар, экономикалық даму жалғасын таба ма, жалпы тұрғындардың көңіл күйі қандай деген сұрақтар шетелдік сарап­шылардың, ғалымдардың кө­кей­лерінде жүргені анық. Мысалы, осыдан тура бір жыл бұрын Люблин (Польша) қаласында 14 шетел ғалым­дары алдында жасаған баяндамам 15 минут болса, оны талдау, сұраққа жауап тағы 15 минутқа созылған еді.

– Батыстың өркениетті елдерінде социология, яғни әлеуметтану ғылымы жақсы дамыған. Тіпті саяси науқан­дар кезінде электорат қауымы әлеуметтанушы­лар­дың пікірлері мен болжам­дарын асыға күтіп отырады. Біздің елде ғылымның бұл саласы­ның даму көрсеткіші қанша­лық­ты? Бұлай сұрауым­ның себебі, жыл сайын маман­дар даярланып жатқанымен, нақты өмірде олардың қандай істермен айналысып жатқан­ды­ғынан хабарсызбыз.

– Бізде әлеуметтану ғылымы жақсы дамып келеді. Дамудың институцио­налды көрсеткіштері бірнешеу. Бірін­шіден, ғылыми негізде социологиялық зерттеулер жүргізіп жүрген он шақты орталық бар, олар – мемлекеттік және жекеменшік мекемелердің құрамында немесе дербес, бөлек ұйымдар. Бұлар­дың қатарына көптеген жоғары оқу орнындағы социологиялық зерттеулер бөлімдерін қосыңыз. Солардың бірі – Еуразия ұлттық университетіндегі социо­логиялық зерттеулер мен болжау бөлімі. Екіншіден, елімізде жоғары білікті со­цио­лог мамандар дайындайтын, лицен­зиясы бар 11 жоғары оқу орны бар, олар­дан жыл сайын жүзден астам социо­логия бакалавры, магистрі және докторы бітіреді. Үшіншіден, ғалымдардың жо­ға­ры біліктілігін куәландыратын, кан­дидаттық және докторлық диссертация­лар қорғайтын екі ғылыми кеңес бар, біреуі ЕҰУ-да. Жалпы, бүгінде Қазақ­станда тек қана социология ғылым­да­ры­ның саны 30-ға жуық, ал социология ғылымдарының кандидаттары одан екі есе артық. Әрине, олардың тең жартысы Астана мен Алматыда жұмыс істейді. Мысалы, ЕҰУ-да бес доктор, төрт канди­дат және социологиядан PhD докто­рантурасын бітірген алты жас ғалым бар. Төртіншіден, ғалымдардың жетістік­терін көпшілікке жеткізетін, ғылыми ортада талдайтын арнайы басылым­дарды айтуымыз керек. Олардың ішінде Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ хабаршысы, ҚазҰУ, Абай атындағы ҚазПҰУ және Павлодар мемлекеттік университет­тері­нің басылымдары, республикалық «Ақи­қат», «Мысль», «Саясат» және тағы басқа ғылыми журналдар бар. Бесінші­ден, екі жылда бір мәрте Қазақстан со­цио­логтары мен Түркі тілдес елдер социологтарының, төрт жылда бір рет Дүниежүзілік социологтар конгресі өтіп тұрады. Мысалы, биыл Гетеборгта өткен дүниежүзілік конгреске профессор Айгүл Забирова қатысты. Өзім 2008 жылғы Мәскеуде өткен Бүкілресейлік социологиялық конгресіне қатыстым. Жақында Бішкекте өткен Түркі тілдес елдер социологтарының конгреске ЕҰУ-дың оқытушысы Любовь Сартакова қатысты. Алтыншыдан, бүгінгі таңда жоғары оқу орындарында социология пәні міндетті пән ретінде оқытылады, сондықтан аға буынға қарағанда қазіргі жастар, оның ішінде әсіресе студенттер социология ғылымынан хабардар. 

Жетіншіден, бүгінде Қазақстан со­цио­логтары бірі қолданбалы және іргелі зерттеуді ұйымдастырушылар болса, олардың арасында қоғам және мемлекет қайраткерлері де бар. 

– Ресейдің өзінде социоло­гиялық арнайы факультеттер бар. Ал бізде тек жеке мамандық ретінде ғана оқытылады. Мұны біздің елде социологтарға сұраныс­тың аздығы деп түсінуге бола ма? 

– Жоғарыда айтқанымдай, социоло­гия мамандарын дайындайтын он шақты ЖОО бар. Жеке факультет болу үшін, шынында да, сұраныс бүгінгіден артық болу керек шығар. Бүгінде бізде социо­логиялық зерттеулерді кездейсоқ адам­дар, мекемелер өткізеді. Мысалы, кез келген ЖШС, үкіметтік емес ұйым тен­дер­ге қатысып, ең төмен баға ұсынса бол­ды, лотты ұтып алады. Егер бұл про­цедурада міндетті түрде олардың құрамында социологтар болсын десек, социологтарға сұранысты ұлғайтамыз және зерттеулер сапасын жақсартамыз деп ойлаймын. Әйтпесе жақында бір облыста тендерге түскен лот бойынша 1,5 млн теңгенің зерттеуін 200 мың теңгеге өткізем деген мекеме алып кетті. Ол ақша зерттеудің бағдарламасын дайын­дауға ғана жетеді. Бүгінде осы «шолақ» социологтар теңгенің ұзын құйрығын ұстаймын деп, бүкіл отандық социологияның атына кір келтіріп жүр. Оны тыюдың уақыты жетті. Сондықтан бізге социологтарды ЖОО-да дайындау­мен қатар, қосымша социологиялық білім беретін, біліктілікті жетілдіретін мекемелер керек деп ойлаймын. Мыса­лы, Ресей ғылым академиясының социо­логиялық институтында социологиялық және политологиялық білім беру орта­лығы жұмыс атқарады. Жыл сайын онда 9-10 курста 300-ге жуық маман өз біліктілігін жетілдіреді. Ал бізде универ­ситетте білім алған, өз бетімен ғылыми ізденістерді, қолданбалы зерттеулерді өткізетін социолог мамандардың мүм­кін­шілігін ешкім дамытпайды. 

– Жалпы, Қазақстан социологтарының ұйымы бар ма? Нақты қандай істермен айналысуда? 

– Қазақстан социологтарының басын біріктіретін қауымдастық бар. Қауым­дастық халықаралық, республикалық және аймақтық деңгейлерде іс-шаралар ұйымдастырып, зерттеулер жүргізіп тұрады. Арнайы тағайындалған сыйлық­тарға конкурстар және қысқы, жазғы мек­тептер ұйымдастырады. Бірақ, жал­пы алғанда, барлық социологтардың тыныс-тіршілігі осы қауымдастықтың аясында өтіп жатыр деуге болмайды. Ол үшін қауымдастықтың жұмысын тұрақты бір жерден бірнеше адам басқаруы қа­жет деп ойлаймын, әйтпесе әлемдік со­цио­логтар көшіне ілесе алмаймыз. Тың жобалар атқарып, жаңашыл әдіс-тәсіл­дерді игеруіміз қажет. Мысалы, жақында осы қауымдастықтың атқарушы дирек­торы, профессор Зарема Шаукенова ханыммен Қазақстан жоғары оқу орын­дарындағы социологиялық бөлімдерді ассоциацияда бір комитетке біріктіруге келістік. Өйткені олар жастардың ең жаңашыл, елдің жарқын болашағының келбетін қалыптастырушы – студенттер арасында көптеген зерттеу жүргізеді, ал олардың нәтижесі, ұсыныстары респу­бли­ка бойынша нақтылы шешім шы­ғару­ға ықпал жасамайды және страте­гиялық болжауда негіз болмайды. Мы­са­лы, тек қана ЕҰУ-дың социология­лық орталығы соңғы үш айдың ішінде 11 зерттеу жүргізген. Бөлімнің зерттеулер нәтижесі бойынша дайындалған кейбір ұсыныстары университеттің құзырлығы­нан кең аяны қамтиды. Осыған байла­ныс­ты 2011 жылдың қаңтар айында социологтардың республикалық мәжі­ліс-семинары өткізіледі деп жоспарлап отырмыз. Қазір біз дайындық шараларын атқарудамыз. Атсалысамын деушілердің хабарласуын сұраймыз. 

– Жалпы, Орталық Азия көлемінде бұл ғылымның шекесі қызып тұр деп айта алмаймыз. Алыс-жақын шетелдік ғалымдармен тәжірибе алмасу үрдісі қалай?

– Орта Азияда әлі де социология ғылымы аса бір қауырт, адымды даму үстінде емес. Біздің аймақта қазақ­стан­дық социологтар алғашқылардың бірі болып халықаралық деңгейде зерттеулер жүргізіп, шетел профессорларымен қарым-қатынас орнатты. Мысалы, біздің ЕҰУ-ге жыл сайын бірнеше беделді социолог келіп-кетеді. Атап айтсақ, тек биыл 2010 жылда келген Пал Тамаш – Венгрия ғылымдар академиясының социология институтының директоры, Ситни Каплан – Калифорния универси­тетінің профессоры, Н.Нарбут – РУДН-ның социология факультетінің деканы, ал Ксавиьер Жиро – Барселона автоном­ды университетінің профессоры. Олар­дың бәрі оқытушылардың алдында дә­ріс оқып, өздерінің зерттеулерінің нәтижесімен бөлісті, болашақта біздің магистрант және докторант ғалымдар­мен ортақ жобалар бойынша ымыраға келді. Және соңғы бір жылда біздің оқытушыларымыз шетелдерде – Ресей, Моңғолия, Венгрия, Гүржістан социолог­тары ұйымдастырған ғылыми жиындар­да болып қайтты. Бір профессорымыз «Болашақ» стипендиясы бойынша Англияға ғылыми тәжірибеден өтуге кетті. Өзім Польшаның Люблин қала­сында өткен халықаралық конферен­цияға қатысу үшін грантқа ие болып, үлкен жиынға қатысқанымды жоғарыда айттым. Сонымен қатар ЕҰУ-дың со­цио­­ло­гия кафедрасының Мәскеулік халық­тар достығы университетінің социоло­гиялық факультетімен бірігіп, төрт елдің жастары арасында құндылық­тар жүйесін талдау туралы жүргізілген зерттеу тағы бар. Мен өзім екі ірі халықаралық зерт­теуге қатысушымын. Біреуі – неміс со­цио­логтарымен репатр­ианттар мәселе­лері жайында, екіншісі – финн зерт­теу­ші­лерімен жастар арасындағы ұлттық мәдениетті қабыл­дау мәселесі, оның дәріптелуі туралы. Неміс, қазақ оралмандары туралы зерттеудің қорытындысын мен жақында 12 қарашада Мәскеудің МГИМО-сында өткен жиында баяндадым. Онда ре­патр­ианттардың ана тілін қолдануы, қо­ғамдық шараларға араласуы және өздерін жаңа ортада сезінуі туралы сөз болды. Сондықтан отандық социолог­тардың шетел мамандарымен тәжірибе алмасу, бірлесіп зерттеулер жүргізу қарқыны жылдан-жылға өсіп келеді деуге әбден болады.

– Бізде түрлі ғылыми зерттеу орталықтары бар. Сол орталық­тардың зерттеулері еліміздегі саяси ахуалды әртүрлі етіп көрсетеді. Мұның себебі неде? 

– Зерттеу қорытындыларының айырмашылығында емес, мәселе – зерттеулердің әдіснама мен әдістеме айырмашылықтарында. Бұл сұраққа жауап беру үшін нақтылы мысалдарды алу керек. Жалпы, зерттеу орталықтары­ның қорытындылары бір-біріне түбе­гейлі қарама-қайшы келмеуі керек. Және де дәлме-дәл келуі де мүмкін емес. Ал зерттеулердің қорытын­дыла­рындағы айырмашылықтардың өз себептері бар. Біріншіден, зерттеуші­лердің арасында нақтылы бір категория, бір түсінікке байланысты әртүрлі пікір, ұстаным болуы мүмкін. Мысалы, мен өз зерттеуімде саяси мәдениеттің құрылы­мына саяси ақпаратқа қызығушылықты жатқызсам, басқа бір социологтар оны ескермеуі мүмкін. Мен қорытынды жасағанда адамдарға саяси ақпараттың ықпалы, оның таралуы, ақпараттың көзі т.б. жағдайларға көңіл аударамын, соны анықтаймын. Екіншіден, зерттеудің қай мезгілде, қай жерде өткізілгені де маңызды. Және де сұраққа жауап бере­тін әртүрлі адамдар болғаннан кейін, ал олардың көңіл күйлері тұрақты болмай­тыны белгілі, осыдан міндетті түрде бір қорытынды болуы мүмкін емес. Десек те, жалпы екі бөлек мекеменің бір тақы­рыпта өткізілген зерттеулерінің қоры­тындылары бір-біріне жақын болуы шарт. Екеуінікі екі түрлі болса, онда үшінші мекемеге тапсырыс беру қажет. 

– Әңгімеңізге рақмет!



Алашқа айтар датым!

Елімізде жылдан-жылға жастардың саны өсіп келеді. Егер 2006 жылы 14-29 жастағылардың саны 4 млн 229 мың болса, 2010 жылы олардың саны 4 млн 365 мың болды. Бүгінде олар жалпы халықтың құрамында 27,22 пайызды құрайды. Ал олардың арасында материалды дифференциация, саяси белсенділікпен қатар саяси апатия, дінге қызығушылықта дәстүрлі емес ағымдарға бой ұру, жыныстық қатынастарда бұрын-соңды болмаған жүріс-тұрыс модельдерін қабылдау, мамандық таңдауда жалған құндылықтарға сүйену, шетелдік мәдениеттің төмен үлгілеріне еліктеу және т.б. сол сияқты жастар арасында зерттеуді талап ететін, сол мәселелермен айналысатын республикалық жастар зерттеу орталығын ашу қажет деп есептеймін. Ол үшін білікті мамандар мен қажетті қаражат табылады. Бұл зерттеулер негізінен ұлттық мүддені көздеп, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етумен байланысты болады, осы тұрғыдан ол орталық міндетті түрде мемлекеттік мекеме болуы қажет. Сонда, шын мәнінде, елдің болашақ сипаты, даму бағыты және әлеуметтік-мәдени, саяси келбеті туралы ақпарат болады, оны басқару, ұлттық мүдде тұрғысынан қалыптастыру мүмкіншіліктері пайда болады. Қытай даналығы «басқа елді басып аламын десең, бірінші сол елдің жастарын азғыр» дейді екен. Демек, жастардан айырылып қалсақ, болашақтан айырылғанымыз.

Автор: Жарқын Түсіпбекұлы

http://www.alashainasy.kz/person/16275/#comments_list




30.10.2010

Шаг в новую жизнь

Более трех тысяч студентов Евразийского нацио нального университета им. Л. Гумилева собрались в столичном киноконцерт ном зале «Казахстан», чтобы пройти посвящение в студенты. Шаг в новую, студенческую жизнь для вчерашних школьников ознаменовался еще одним важным событием: ряд первокурсников ЕНУ вступили в ряды Народно-демократической партии «Нур Отан». 


Быть студентом – хорошо!

Первый совместный праздник для ребят прошел в лучших традициях столичного вуза, на самом высоком уровне, призванном продемонстрировать молодым людям, с каким уважением к ним относятся, а также с самого начала стимулировать их стремление к высотам в профессиональном и личностном становлении. Поздравляя новоиспеченных студентов с официальным присоединением к большой «семье» Евразийского университета, ректор ЕНУ Бакытжан Абдраимов напомнил, что студенты этого столичного вуза – будущая элита страны. Более 700 первокурсников вуза являются обладателями знака «Алтын белгi», победителями международных и республиканских олимпиад. Обращаясь к молодым людям, ректор выразил уверенность, что многим из них суждено вписать свои имена в золотую книгу истории Казахстана. 

Для того чтобы продемонстрировать единство студентов и преподавателей в том, что касается поддержки курса партии Президента, на сцену был вынесен символический партийный билет на имя… Евразийского национального университета. 

Юлия МАГЕР
фото Игоря БУРГАНДИНОВА
Астана



31.07.2010

Высшая школа: кто впереди?

Вузовские рейтинги ныне считаются одним из действенных инструментов повышения качества образования. Поэтому Президент страны в Послании народу Казахстана поставил перед высшими учебными заведениями задачу войти в рейтинг лучших университетов мира. Наши вузы целенаправленно работают в данном направлении, уже есть первые результаты. Однако национальный рейтинг тоже весьма востребован, так как информирует абитуриентов и их родителей, работодателей, государственные органы, общественные и международные организации о качестве деятельности казахстанских университетов, стимулирует конкуренцию между высшими учебными заведениями. Независимое казахстанское агентство по обеспечению качества в образовании (НКАОКО) представляет рейтинг лучших вузов Казахстана 2010 года. 


Генеральный рейтинг лучших вузов Казахстана

По материалам "Казахстанской правды"









Объявления
    • Вниманию иностранных студентов!

      подробнее
    • Уважаемые студенты 3-4 курсов!

      подробнее
    • Регулярные публичные лекции по курсу «Организация научных исследований»

      подробнее
    • Работодателям

      подробнее
    • 28 мая состоится Международная научно-практическая конференция «Казахстан – Россия: стратегическое партнерство в XXI веке»

      подробнее
    • Расписание кинотеатра СД № 5 С 28 мая по 3 июня

      подробнее
    • Внимание! Студентам и выпускникам военной кафедры ЕНУ им. Л.Н. Гумилева

      подробнее
    • II Международная научно-практическая конференция «Содержание среднего образования: традиции и перемены»

      подробнее
    • Сроки языкового тестирования для подавших документы на участие в программах академической мобильности

      подробнее
    • В студенческом кинотеатре ЕНУ им. Л.Н. Гумилева с 28 мая по 1 июня пройдет Фестиваль китайского кино

      подробнее
Статистика посещений

  • За сегодня:
    1271
  • За неделю:
    3027
  • За месяц:
    37453
  • Всего:
    490535




Google Scholar