L.N. Gumılyov seçkin tarihçi ve avrasyacı

(bilimsel kaderin kavşağında: 1950 – 1960 yıllar)

Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı N.A. Nazarbaev Avrasya Ulusal Üniversitesi’ne Lev Nikolaeviç Gumilyov adını verdi. Biz bu bilim insanının mirasın iyi derecede araştırmamız gerekir.

Cumhurbaşkanımız Kazakistan’ın ulusal canlanmasına ve Avrasyacılık fikrine hep destek vermektedir. Dolayısıyla meşhur Avrasyacı L.N. Gumilyov’un ismi başkentte yerleşen üniversiteye verilmişti. Avrasya Üniversitesi’nin önemini arttırmak için sadece bir ülke değil bütün Avrasya kıtasını araşrıran bilim ansanının adının verilmesi aittir. L.N. Gumilyov bütün Avrasya kıtasını araştırmıştı. Kazakistan için önemli olan Türk ve Moğol dünuasının tarihi ve Türk ve Slavlarının ilişkilerinin problemlerini inceledir.

L.N. Gumilyov kendi zamanında kim olmuştu? İnsan olarak, bilim insanı olarak? 20. asrın tarihi yazılarında hangi yerde bulunmaktadır? Buna benzer bütün sorulara cevap yoktur. Onun byografisi, hayatı ve hizmeti hakkında yazılmamış. Bu durumda, L.N. Gumilyov’u, onun eserlerini olumlu [Kurkçi А. L.N. Gumilyov ve onun zamanı // Dumilyov L.N. Hayali krallığı arama. М.: Basın “Dİ – DİK”, 1993. s. 24-78] veya olumsuz değerlendiren makaleler var [bkz.: Etnografik inceleme. 2006. № 3. s. 3-36] Araştırmacıların üçüncü kategorisi de var, onlar L.N. Gumilyov’un fikrini kullanıp onun katkısını tanımayanlar (örneğin, Slav ve Türk sembiyozu hakkında tez) [Klyaştornıy S.G., Sultanov Т.İ. Avrasya bozkırının ülkeleri ve halkları. Antik ve Ortaçağ. СПб.: Petersburg Doğu çalışmaları, 2004. s. 5]. Bütün bu pozitif ve negatif fikirleri incelep vatan ve dünya tarihindeki L.N. Gumilyov’un alan yerine dönmemiz gerekir.

L.N. Gumilyov’un hayatında onun kaderinin çok önemli birkaç dönemi oldu: 1930’lu yıllardaki Leningrad Devlet Üniversitesi Tarih Fakültesi’nin öğrencisi olduğu zaman; ikincisi 1940’lı yılların ortası, yani Türk Hanlığı’nın tarihi hakkında tezi savunduğu ve tevkif edildiği zaman; 1950-1960 yıllar ilk monografisini yayınladığı ve dünya tarihinden doktora tezini savunduğu zaman. Bu üçüncü dönemde bilim insanının bilimsel kaderi belirlenmişti.

L.N. Gumilyov kim? Arkeolog mu? Etnolog mu? Coğrafyacı? L.N. Gumilyov’un yaratıcılığı çok taraflı. 1968 yılında L.N. Gumilyov’un genetikçi N.V. Timofeev-Resovskiy ile görüşmeden sonra Lev Nikolaeviç kendisini: “Ancak, ben profesyonel tarihçiyim” diye ilan etmişti. [L.N. Gumilyov’un N.V. Timofeev-Resovskiy ve onun öğrencisi N.V. Glotov ile yazışması// L.N. Gumilyov, Ethnogenesis ve Dünya'nın biyosferi / А.İ. Kurkçi, М.: Basın “Dİ-DİK", 1997. s. 622].

L.N. Gumilyov tarihçidir. Ama hangi tarihçi? O Eski türklerin tarihini araştıran doğu çalışmalarını yapan tarihçidir. L.N. Gumilyov’u türkolog diye bilirdik, ama bu uzmanlık filolojik, dil bilimi, Türk halklarının dili, edebiyatının öğretimi anlamımda kullanılır. L.N. Gumilyov encyclopedist ve dünya tarihinin uzmanıdır. Hunlar ve eski Türklerden başlayıp Son Ortaçağlara kadar zamanı bu bilim insanı araştırmıştı. 1930-1990 yılları arasında bilimsel araştırmaların konusu bir etnik grup değil, bütün Avrasya halklarıdır.

L.N. Gumilyov klasik Petersburg-Leningrad doğu çalışmaları ve yenilikçi bilimsel yaratıcılığın farklığını gösterdi. 1940’lı yıllardaki L.N. Gumilyov’un A.N. Bernstam ile bilimsel muhalefeti önemlidir.

L.N. Gumilyov Avrasya’nın bozkır halklarının siyasal sonra etnik tarihini araştırdı.

L.N. Gumilyov Hunlar, Türkler, Hazarlar, Moğolların tarihini araştırarak, aynı zamanda arkeolog ve etnolog ta oldu. Ama bu bilim insanının etnik tarihi hakkında düşüncesi Soviyet etnografinden farklı oldu.

1950-1960’lı yıllarda L.N. arkeologlara yakınmıştı. L.N. Gumilyov’un arkeolojik meseleleri hakkında makaleleri yoktur.

1962 yılında L.N. Leningrad Devlet Üniversitesi’nin Coğrafya Bilimsel Araştırma Enstitüsü’ne (BAE) işe girdi. 1961 yılında dünya tarihinde doktor tezini savunmuştu. [Tez savunması // Devlet Hermitage’nın haberleri. L., 1963. Т. ХХIV. s. 73.]

1955 yılında L.N. Gumilyov Omsk kampından Leningrad’a “Hunlar tarihi” yazısını gönderdi. L.K. Çukovskaya’ya göre N.İ. Konrad L.N. bu yayının hunlar üzerine bölümüne çalışmak için davet etmek istemiş. [L.K. Çukovskaya. Anna Ahmatova hakkında notlar. Spb-Hk.: Neva-Folio, 1996. Т. 2. s. 133, 498; T. Pozdnyakova., M. Koziryova “Padişah tatlı mı akşam yemeğin yemiş?” // “Ne için bu kadar yalan söylemek gerekti?” Lev Gumilyov’un Natalya Varbanets’e kamptan mektupları. 1950 – 1956. SPb.: Anna Ahmatova müzesi, 2005. s. 8-9].

1956 yılında L.N. Leningrad’a dönünce “Hunlar tarihi’ni” yazmaya devam edecek. 1962 yılına kadar bilim insanı Devlet Hermitage’ın bilimsel kütüphanesinde bilimsel görevli olarak kabul edildi (Hermitage müdürü М.İ Artamonov, kütüphane müdürü М.İ. Gukovskiy).

1960 yılında onun birinci kitabı “Hunlar. Eski dönemdeki Orta Asya” yayınlandı. Kitap hakkında bilim adamları çok tartıştılar, ama tartışanlar türklologlar değil sinologistler (L.İ.Duman, K.V. Vasilev) ve arkeloji uzmanı (M.V. Vorobyov) oldu. Genç bilim adamı Vorobyov’un iddiası L.N: Gumilyov’un orijinalleri değil N.Y. Biçurin tarafından çevirilen Çince çevirilerin kullanılması oldu. S.İ. Rudenko bu iddialara cevap vermişti, yani her tarihçi çalışmasında orijinal kaynakları kullanmıyor. Herkez dili anlayacaksa niye çeviriler yapılır demişti. [S.İ. Rudenko. Tarihi sentez meselesi hakkında. Bir tartışma üzerine // Etnografi raporları / Soviyet Dönemi’nin Coğrafya Kurumu. Basın 1 (4). L., 1965. s. 64]

25 Nisan 1962 tarihinde Devlet Hermitage’nın bilimsel görevlisi Leningrad Üniversitesi’nin rektörüne işe kabul edilmesi hakkında mektup yazmış.

Başka bilgilere göre 1960 yılından itibaren L.N. Gumilyov LDÜ’de Orta Asya göçmenlerinin tarihinden ders vermiş.

L.N. Gumilyov’un etnografi’ye ilgisi arkeoloji’ye ilgisi ile beraber fayda olmuştu. Bütün Soviyetler Birliği’nin Coğrafya Kurumu’nun üyelerinin arasında sadece tarihçiler değil, etnograflar ve arkeologralar da oldu. Savaştan sonra L.N. Gumilyov Kurumun üyesi olmuştu. 1961 yılında S.B. Lavrov ve A.İ. Çistobaev’a göre L.N. Gumilyov Kurumu’n Etnografi bölümüne başkanlık yaptı.

L.N. Gumilyov sosyal ve doğal alanlarda ulusların ve ethnosphere yerin anlatıp, etnografi ile birlikte ethnogenesis problemlerini çözen etnoloji dersini kurma imkanı var demişti. Raporun teklifi şudur, yeni bilim dalı hümaniter bilim değil fen bilimleri olarak araştırılacak. [L.N. Gumilyov. Etnisite ve peyzaj. Halk çalışmaları olarak tarihi coğrafya // Soviyet Birliği Coğrafya Kurumu’nun raporları. 1968. Basın 3. s. 202].

L.N. Gumilyov mirasının yeri çok önemlidir.

L.N. Gumilyov’un mirası 1960-80’li yıllarda Avrasyacılık fikrini göstermeyen Avrasyacıl bilim insanının bakışlarıdır.

Zor zamanın engellerine bakmadan L.N. çalışmalarını devam etti. A. Ahmatova’ya göre “ölümün yıldızları bizim üstümüzdeydi”[A.A. Ahmatova. // М.: “Kale”, 1996. s 197]. L.N. Gumilyov’un bilimsel featı 1960-1980’liyıllarda yaratıcı potansiyelini gerçekleştirmektir.

L.N. Gumilyov 20. yüzyılın tarihçisi olarak savunmayı gerekmiyor. Ama bizim yani Avrasya Ulusal Üniversitesi’nin öğretim üyesi ve profesörlerinin amacı ondan sonraki eleştirmenlere doğru cevap vermektir.

S.V. Seliverstov

Yayın: Avrasya Dünyası: tarih, modernlik ve geleceği: Beşinci Avrasya Bilimsel Forumu’nun çalışmaları. – Аstana: AUÜ Yayını. s. 36-43.